Nee, niet volledig: een kind dat u onterft, houdt via de legitieme portie altijd recht op de helft van zijn wettelijke erfdeel, uit te keren in geld — ongeacht wat er in uw testament staat.
Voor vermogende families is dit vaker relevant dan het lijkt. Een kind waarmee het contact is verbroken, een kind dat u om andere redenen wilt uitsluiten, of een herverdeling waarbij het ene kind meer krijgt dan het andere: in al deze situaties botst uw wens met een wettelijk beschermd recht dat de wetgever bewust buiten uw testeervrijheid heeft geplaatst. Wie hier niet op voorbereid is, laat zijn nalatenschap achter met een geldvordering die de andere erfgenamen — vaak liquide, soms niet — moeten voldoen.
Dit artikel legt uit hoe de legitieme portie werkt, wat het voor uw vermogen betekent en hoe u er in uw estate planning rekening mee houdt.
Wat de legitieme portie precies is
De legitieme portie is de helft van het erfdeel dat een kind volgens de wet zou krijgen als er geen testament was. Heeft u twee kinderen en geen partner meer, dan is het wettelijk erfdeel van elk kind 50% van de nalatenschap; de legitieme portie is dan 25%.
Belangrijk: de legitieme portie is een geldvordering, geen recht op specifieke bezittingen. Een onterfd kind krijgt geen aandeel in de holding, het vastgoed of de effectenportefeuille — het krijgt een vordering in geld op de erfgenamen, ter grootte van zijn legitieme portie. Die vordering is meestal pas opeisbaar zes maanden na overlijden, of later als de langstlevende partner nog leeft en het testament dat zo regelt.
Voor de berekening telt niet alleen het vermogen op overlijdensdatum mee, maar ook giften die u tijdens uw leven heeft gedaan — met een aantal uitzonderingen en een teruglooptermijn. Dit maakt de legitieme portie ook relevant bij vermogensoverdracht via schenkingen: een kind dat u onterft kan bepaalde eerdere schenkingen aan andere kinderen laten meetellen bij de berekening van zijn aanspraak.
Waarom dit vermogende families raakt
Bij een familiebedrijf of een holdingstructuur is de legitieme portie geen abstracte juridische kwestie maar een liquiditeitsvraagstuk. Stel: uw nalatenschap bestaat voor het grootste deel uit aandelen in de holding en onroerend goed, en één kind wordt onterfd. De andere erfgenamen — vaak de kinderen die het bedrijf voortzetten — moeten de legitieme portie in contanten uitkeren. Is er onvoldoende liquide vermogen, dan ontstaat druk om aandelen te verkopen, dividend uit te keren op een fiscaal ongunstig moment, of een lening aan te gaan.
Dit speelt ook wanneer u vermogen ongelijk wilt verdelen tussen kinderen — bijvoorbeeld omdat één kind het bedrijf voortzet en de anderen niet. De legitieme portie zorgt ervoor dat het benadeelde kind, ook zonder formeel onterfd te zijn, een correctiemogelijkheid heeft als zijn erfdeel onder de helft van het wettelijk erfdeel uitkomt.
Hoe u zich hierop voorbereidt
Drie elementen zijn bepalend in de praktijk. Ten eerste: testeervrijheid combineren met liquiditeitsplanning. Weet u dat een kind een beroep zal doen op zijn legitieme portie, zorg dan dat er voldoende vrij vermogen buiten de bedrijfsstructuur beschikbaar is om die vordering te voldoen zonder de continuïteit van de holding of het familiebedrijf in gevaar te brengen.
Ten tweede: uitstel van opeisbaarheid regelen. In het testament kunt u vastleggen dat de legitieme portie pas opeisbaar is bij overlijden van de langstlevende partner, of pas na een bepaald aantal jaren. Dit geeft de andere erfgenamen ademruimte, al blijft de vordering — inclusief wettelijke rente — bestaan.
Ten derde: schenkingen tijdens leven zorgvuldig documenteren. Omdat eerdere giften kunnen meetellen bij de berekening van de legitieme portie, is een heldere administratie van wie wanneer wat heeft ontvangen essentieel om discussie achteraf te voorkomen.
Hoe MyFamilyOffice u ondersteunt
Uw Family Office assistent brengt in kaart hoe de legitieme portie uitwerkt binnen uw specifieke vermogensstructuur — inclusief de vraag of uw holding of vastgoed voldoende liquiditeit biedt om een eventuele vordering te voldoen zonder gedwongen verkoop. Waar nodig wordt dit gekoppeld aan de bredere vermogensplanning: van de Familiebank tot de opbouw van schenkingen, zodat testament, structuur en liquiditeit op elkaar aansluiten in plaats van elkaar tegen te werken.
Estate planning die pas bij een overlijden aan het licht komt, is planning die te laat komt. Zet de eerste stap vóór de regels veranderen — begin vandaag met de gratis analyse op myfo.nl.