Een uitkering uit een levensverzekering is in Nederland belast met erfbelasting voor zover de overledene zelf heeft bijgedragen aan de premie — tenzij de polis vooraf zo is ingericht dat de uitkering juridisch buiten de nalatenschap valt.
Dat is een van de meest onderschatte feiten in de Nederlandse estate planning. Veel families gaan ervan uit dat een levensverzekering werkt zoals een buitenlandse "life insurance trust": het geld komt rechtstreeks bij de begunstigde terecht en de fiscus blijft buiten beeld. In Nederland geldt het omgekeerde — artikel 13 Successiewet rekent de uitkering bij de nalatenschap zodra de verzekeringnemer dezelfde persoon is als degene op wiens leven de polis loopt en die ook de premie betaalde.
Voor families met meerdere polissen — pensioen-ORV, aflopende risicopolissen op een hypotheek, oude koopsompolissen, kapitaalverzekeringen bij een levensverzekeraar — is het verschil tussen "wel" en "niet belast" snel een paar ton.
Wanneer is de uitkering wel belast
De hoofdregel uit artikel 13 Successiewet is eenvoudig. Een uitkering uit een levensverzekering wordt voor de erfbelasting behandeld als verkrijging uit de nalatenschap voor zover de overledene de premie heeft betaald. De begunstigde betaalt dan erfbelasting over (haar of zijn deel van) de uitkering, na aftrek van de geldende vrijstelling.
Een paar veelvoorkomende situaties:
- Klassieke ORV bij de hypotheek. Vader is verzekeringnemer, vader is verzekerde, vader betaalt de premie, moeder is begunstigde. Vader overlijdt: de hele uitkering valt onder de erfbelasting bij moeder. Boven de partnervrijstelling (ruim acht ton in 2026) wordt elke euro belast.
- Kapitaalverzekering op naam van ouder, begunstiging kind. Ouder betaalt premie. Bij overlijden valt de uitkering bij het kind binnen de erfbelasting; de vrijstelling per kind is €25.490, daarboven 10% tot €152.368 en 20% over het meerdere.
- Pensioenpolissen in eigen beheer. Bij DGA's die nog een oudedagsverplichting hebben staan, kan de uitkering aan de partner of nabestaanden eveneens binnen artikel 13 vallen — afhankelijk van wie premie of dotatie heeft betaald.
Wie meerdere polissen heeft, doet er goed aan ze stuk voor stuk tegen het licht te houden: wie is verzekeringnemer, wie is verzekerde, wie heeft de premie betaald, wie is begunstigde. Dat is de informatie die bepaalt of straks wel of geen erfbelasting verschuldigd is.
Kruislingse premiebetaling — de standaardoplossing tussen partners
De meest gebruikte techniek om een polis buiten de erfbelasting te houden is kruislings premiebetalen. De polis op het leven van partner A is dan op naam van partner B als verzekeringnemer, en partner B betaalt ook de premie. Partner B is begunstigde. Bij overlijden van A heeft B niet uit A's vermogen iets ontvangen — B heeft een uitkering uit haar eigen verzekeringsovereenkomst gekregen. Artikel 13 grijpt niet aan en de uitkering blijft buiten de erfbelasting.
Voor risicoverzekeringen die aan een hypotheek vasthangen is dat een eenmalige administratieve aanpassing bij de verzekeraar. Voor doorlopende kapitaalverzekeringen vergt het iets meer: de premiestromen moeten herleidbaar uit het vermogen van de juiste partner komen, en het samenlevingscontract of huwelijksvoorwaarden mogen die premie niet alsnog "vermengen" tot een gemeenschap. Bij beperkte gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden met verrekenbeding is dat doorgaans goed in te richten; bij algehele gemeenschap is de kruislingse constructie zwakker en kan de fiscus alsnog tot belasting komen.
De juiste volgorde is dus: eerst kijken hoe het huwelijksvermogensrecht is geregeld, dan de polis aanpassen, dan de premiebetaling. Niet andersom.
Een polis binnen de holding — wat dat verandert
Sommige families brengen een levensverzekering onder in de Holding BV. Dat verandert het plaatje, maar niet altijd in het voordeel van de familie. Een polis op het leven van de DGA, waarvan de Holding zowel verzekeringnemer als begunstigde is, valt civielrechtelijk niet in de nalatenschap — het geld blijft in de BV. De aandelen in de Holding vallen vervolgens wél in de nalatenschap, en daarop wordt erfbelasting geheven. Wat winst lijkt aan de polis-kant, komt aan de aandelen-kant terug.
Pas wanneer de polis-uitkering wordt gekoppeld aan een doel — bijvoorbeeld het opvangen van een vermogensschok zodat de Familie BV niet hoeft te liquideren om erfbelasting te betalen — is de structuur binnen een BV te rechtvaardigen. Zonder dat doel is een privé-polis met kruislingse premiebetaling vrijwel altijd fiscaal efficiënter.
Waarom dit nu ordenen
De huidige erfbelastingvrijstellingen en tarieven zijn ruim. Tegelijk staat de bredere estate planning onder toenemende politieke druk: de papieren schenking staat sinds dit jaar op de lijst met onwenselijke constructies, het box 3-stelsel wordt in 2027 omgebouwd naar belasting op werkelijk rendement en in elke nieuwe begrotingscyclus liggen vrijstellingen en doorschuifregelingen op tafel. Polissen die nu correct worden ingericht profiteren van de huidige regels — een polisstructuur kunt u niet met terugwerkende kracht repareren.
Voor families met meerdere polissen is een eenmalige check vaak voldoende: per polis vastleggen wie verzekeringnemer is, wie de premie betaalt, en of de begunstiging logisch aansluit op het testament. Aanpassingen kunnen meestal schriftelijk via de verzekeraar, zonder nieuwe medische acceptatie.
Hoe MyFamilyOffice u ondersteunt
Uw persoonlijke adviseur brengt alle lopende polissen in kaart, beoordeelt per polis of de uitkering binnen of buiten artikel 13 Successiewet valt en stelt voor welke polissen kruislings of via een andere route moeten worden ingericht. De aanpassingen worden voorbereid; ondertekening loopt via uzelf en uw verzekeraar. De resultaten worden vastgelegd in uw Family Office assistent, naast uw testament, uw schenkingsschema en uw vermogensstructuur, zodat het beeld compleet is en consistent blijft.
De oprichter van MyFamilyOffice bezocht zeven landen op zoek naar een oplossing voor het Nederlandse fiscale klimaat — en vond hem uiteindelijk hier, in Nederland. Dezelfde aandacht voor detail die nodig is om een Holding BV, Familie BV en STAK fiscaal kloppend op te zetten, is nodig om een polis uit de erfbelasting te houden. Beide zaken kunnen vandaag worden geregeld; allebei worden ze duurder zodra de spelregels veranderen.
Zet de eerste stap vóór de regels veranderen — begin vandaag met de gratis analyse op myfo.nl.